RAD-Lager

Rijksarbeids- en militaire opleidingskamp in Mausbach

Rijksarbeids- en militaire opleidingskamp

De Rijksarbeidsdienst (RAD) was een organisatie in het nationaalsocialistische Duitse Rijk. De wet voor de Rijksarbeidsdienst werd op 26 juni 1935 uitgevaardigd. Daarin stond onder meer: „Alle jonge Duitsers van beide geslachten zijn verplicht hun volk te dienen in de Rijksarbeidsdienst“ en „De Führer en Rijkskanselier bepaalt het aantal dienstplichtigen dat jaarlijks moet worden opgeroepen en stelt de duur van de diensttijd vast.“

Al tijdens de Eerste Wereldoorlog bestond er een arbeidsdienstplicht in de vorm van de Hulpdienstwet in het kader van het Hindenburg-programma. Deze wet voorzag in een algemene arbeidsplicht voor mannen tussen de 17 en 60 jaar in de oorlogseconomie. De arbeidsdienst in zijn latere vorm werd in verband met de wereldwijde economische crisis van de jaren twintig, met name voor alle jongeren, in 1931/32 ingevoerd als „vrijwillige arbeidsdienst“. In het kader van de vestiging van het naziregime na 1933 dwong de Rijksregering met de Rijksarbeidsdienstwet van 26 juni 1935 alle jongvolwassenen tussen de 18 en 25 jaar om „algemeen nuttige“ werkzaamheden te verrichten. Deze „dienst“ werd voorlopig beperkt tot een half jaar. Het doel van de Rijksarbeidsdienst (RAD) was volgens de wet: „de Duitse jeugd in de geest van het nationaalsocialisme op te voeden tot een volksgemeenschap en tot een ware arbeidsopvatting, vooral tot het gepaste respect voor handarbeid“. Net zo belangrijk als deze ideologische doelstelling waren het terugdringen van de werkloosheid en de bewapening.

De Duitse jeugd moest „oorlogsklaar“ worden gemaakt. Daartoe werkte zij aan de ontginning van land, aan de wegenbouw, in de landbouw en aan de aanleg van militaire (verdedigings)installaties zoals de „Westwall“. De „Arbeitsmänner“ en „Arbeitsmaiden“ werden ondergebracht in eigen RAD-kampen.

Het Reichsarbeitsdienst-kamp in Mausbach werd in 1938 opgericht. In 1942 stond het al enige tijd leeg.

Tekstbronnen: Wikipedia/Reichsarbeitsdienst; Bundesarchiv

Doorkamp bij de jodentransporten

Het kamp werd in 1938 opgericht en tot 1942 door de Reichsarbeitsdienst gebruikt. Vervolgens kreeg het als doorgangskamp in de vernietigingsstrategie van de nazi’s een tragische betekenis, want in juni 1942 werden hier meer dan 300 joodse mensen, voornamelijk afkomstig uit bejaardentehuizen in Keulen, enkele dagen lang opeengepakt voordat ze naar de vernietigingskampen werden vervoerd.

Inwoners van Mausbach vertellen dat de ouderen bij het vallen van de avond met trams bij de kerk aankwamen en van daaruit in een erbarmelijke stoet met hun zware koffers te voet de tocht naar het kamp moesten afleggen. Jonge jongens die wilden helpen met dragen, werden door de leidster van de vrouwenvereniging van Mausbach tegengehouden en weggestuurd.

Zich bewust van hun lot, maakten het echtpaar Toni en Richard Löwendahl op 14 juni, een dag voor de deportatie naar het vernietigingskamp Theresienstadt, een einde aan hun leven met Veronal. Richard en Toni Löwendahl waren 75 en 59 jaar oud. Een officieel verslag over de deportatie van de mensen uit het kamp Mausbach via het centraal station van Stolberg behoeft geen commentaar:

„Het transport van 340 Joden vanuit het kamp Mausbach naar de tram … verliep zonder hindernissen. Om 08:40 uur waren de mensen in 12 trams geladen en werden ze naar het centraal station in Stolberg Rhld. gebracht. Hier arriveerde de speciale trein pas om 12.10 uur vanuit Herzogenrath. Het inladen van de Joden in goederenwagons kon alleen plaatsvinden met inzet van alle aanwezige politieagenten, aangezien de ouderen niet in staat waren om in de hoge wagons te klimmen. In elke wagon werden 45 personen, inclusief bagage, ondergebracht. Het inladen vond plaats op bevel en onder leiding van functionarissen van de Stapo [Staatspolitie]. Om 12.30 uur kon de trein richting Keulen vertrekken. In het kamp Mausbach hadden zich de afgelopen nacht twee Joden door vergiftiging met Veronal van het leven beroofd. Door de Stapo […] werd mij 20 RM overhandigd om onder de ingezette functionarissen te verdelen. Het bedrag werd verdeeld onder de 15 ingezette mannen.

Nadat Hitler in maart 1942 opdracht had gegeven tot de oprichting van zogenaamde „Wehrertüchtigungslager der Hitlerjugend“ (militaire opleidingskampen van de Hitlerjugend), werd het kamp vanaf augustus 1942 door de SS als zodanig gebruikt. Het doel van de indoctrinatie aldaar was ook de psychologische voorbereiding op een onvoorwaardelijke bereidheid om te sterven aan het front.

Tekstbronnen: Dr. Franz-Josef Ingermann, „Verhältnisse im Lager unmenschlich“, in: Stolberger Nachrichten van 12-08-1988; Gruppe Z, „Nach Auschwitz verzogen“ (1995), blz. 14-15; Manfred Bierganz, „Die Leidensgeschichte der Juden in Stolberg während der NS-Zeit“ (1989); Martin Rüther, „Macht will ich haben“, Bundeszentrale für politische Bildung (2017), p. 180

Deze route is ontwikkeld in het kader van het door LEADER gesubsidieerde project ‚Kwaliteitsoffensief Wandelen in Roetgen en Stolberg‘, met steun van de Europese Unie (ELER) en de deelstaat Noordrijn-Westfalen.